آپنه اختلالی است که مشخصه اصلی آن وقفه تنفسی هنگام خواب می باشد. افرادی بیشتردرمعرض این عارضه قراردارندکه معمولا" چاق هستند ویا دارای ضعف عضلات تنفسی می باشند. آپنه خواب دربین حدود2 درصداززنان و4 درصدازمردان به وجود می آید.

1- آپنه انسدادی (OSA) که عامل آن مسدودشدن راههای هوائی است.
2- آپنه مرکزی که دراثرایجاد وقفه در پیامهای مربوط به عمل تنفس که ازمغز به بدن ارسال می شود،به وجودمی آید.
3- آپنه مرکب که ناشی ازترکیب دوعامل فوق الذکرایجادمی شود.

آپنه انسدادی ازدو نوع دیگرشایعتر است.معمولا" انسدادراههای تنفسی باعث به هم خوردن خواب فردمی شود.ماهیچه های انتهای دهان وزبان کوچک انسان شل هستند ودر این نواحی هیچگونه ساختار سفتی مانندغضروف یا استخوان وجودنداردکه بتواندراههای تنفسی رابازنگه دارند،به همین دلیل شخص مبتلا متوجه می گرددکه تنفس او به سختی انجام می گیرد. آپنه خواب معمولا" منجربه ایجاد خرناس بلندی گشته ودر نهایت راههای هوائی مسدودودرنتیجه تنفس فرد خیلی ضعیف یا متوقف می گردد.این مسئله باعث افت میزان اکسیژن و بالارفتن میزان دی اکسیدکربن خون می شود.وقتی مغز این تغییرات را درخون حس می کند،باارسال پیام، دستور به بیداری فردمی دهدتاتنفس او به حالت اولیه و طبیعی برگردد. معمولا"به محض اینکه تنفس عادی می شود،فرددوباره به خواب می رودو این جریان درتمام طول شب همچنان ادامه پیدامی کند.

ازعلائم شایع آپنه انسدادی به هنگام خواب می توان به مواردزیراشاره کرد:

- خرناس سنگین وبلند ( که معمولا" با سکوت وسپس قطع شدن نفس ، خفگی یا خروپف متوقف می شود).
- بی قراری درخواب (بیدارشدنهای مکرر)

افرادی که مبتلا به آپنه خواب هستند ممکن است بیشتراز100 باردرطول شب بیدارشوند. امکان داردهر قسمتی ازخواب آنها تنها چندثانیه طول بکشد،بنابراین وقفه های متعددی که درخواب به وجودمی آید،می توانداز خواب عمیقی که باعث استراحت وبازیابی بدن شود،جلوگیری کند. بازیابی بدن جهت انجام مطلوب فعالیتهای روزانه ازاهمیت زیادی برخورداراست .

ازجمله علائم آپنه انسدادی به هنگام بیداری عبارتنداز:

- خشک شدن گلو به محض بیدارشدن
- فشارخون بالا
- سردردهای صبحگاهی
- خواب آلودگی درطول روز
- نداشتن انرژی مناسب
- اشکال درتمرکزفکری
- اختلال درحافظه
- تغییرات رفتاری وروحی روانی ( تحریک پذیری، اضطراب، افسردگی و کاهش تمایلات جنسی)

شناسائی و درمان آپنه انسدادی بااین تشخیص آغازمی گرددکه عارضه ای وجوددارد. بعضیها می توانند علائم بارز آپنه انسدادی رابه هنگام بیداری تشخیص دهند. ولی اکثراافرادازوضعیت تنفس خوددرزمان خواب آگاهی ندارند و این اطرافیان یا سایراعضای خانواده هستندکه وقتی نزدیک فردمی خوابنداز علائم شبانه آپنه خواب آنها آگاه می شوند.

درمرحله دوم باید به پزشک مراجعه شود. معمولا" بیمارانی که به داشتن آپنه خواب مشکوک هستند،جهت بررسی به کلینیکهای خواب معرفی می شوند.پس ازآن برای ثبت فعالیت های بدن مانند فعالیت الکتریکی مغز، حرکات چشم وعضلات، میزان ضربان قلب، فعالیتهای تنفسی، ومیزان اکسیژن ودی اکسیدکربن به هنگام خواب  ، آزمایش پلی سونوگرافی انجام می شود.اگرکسی درهرساعت بیش از5 بارحمله داشته باشد،می توان آپنه انسدادی را دراوتشخیص داد.

درمان باهدف اصلاح تنفس شبانه و ازبین بردن علائم صورت می گیرد. درمواردی که آپنه انسدادی شدیدنباشدمی تواندبا استفاده ازتغییرات رفتاری مانندکاهش وزن، تغییر وضعیت خواب، کاهش مصرف سیگار و استفاده ازداروهای خواب درمان شود.اما برای درمان آپنه های متوسط یا شدید معمولا" ازماسکهای مخصوصی به نام CPAP ( ماسکهای هوا با فشارمثبت مداوم) استفاده می گرددکه درحین خواب برروی دهان و بینی فردقرارداده می شود. نیروهای حاصل از فشارهوا که ازطریق ماسک اعمال می شوند باعث بازماندن راههای تنفسی به هنگام خواب می شوند.

جراحی نیزازراههای دیگر درمان می با شد که ممکن است طی آن ازروشهائی مانند برداشتن لوزه ها، غددحلقی و بافتهای اضافی که درپشت گلوقراردارند،استفاده می شوند.جراحی های ترمیمی بینی وفک نیز می توانند وضعیت برقراری هوای تنفسی بهبودبخشند.

با وجوداینکه تحقیق دراین زمینه محدوداست، ولی ظاهرا" آپنه خواب یکی از عوارض تنفسی شایع دربسیاری ازافرادمبتلا به آسیبهای نخاعی باشد.بعضی از برآوردها حاکی ازاین است که میزان شیوع آپنه خواب درافرادنخاعی 10 برابر افراد عادی جامعه می باشد.

اعتقادبراین است که خطرآپنه خواب نزد افرادنخاعی بیشترباشد. عواملی هستندکه دراین عقیده نقش دارند. اول اینکه اکثریت افرادنخاعی رامردان تشکیل می دهندکه عده زیادی ازآنها افرادی چاق با گردنهائی ضخیم هستند. درموردآپنه خواب نزد عامه مردم عوامل خطر شناخته شده ای وجوددارند. دوم اینکه بسیاری ازافرادنخاعی به پشت می خوابند.این مسئله نیزازعوامل خطرشناخته شده ای برای آپنه انسدادی عامه مردم محسوب می شود. سوم اینکه مصرف دارو برای کنترل عوارض ثانویه نزدافراد نخاعی خیلی شایع است. برخی داروها که برای کاهش فعالیت ماهیچه ها استفاده می گردند درواقع به عنوان عوامل کندکننده فعالیتهای تنفسی نیزشناخته می شوند. بالاخره اینکه درحال حاضرامیدبه زندگی نزداکثرافرادنخاعی به عامه جامعه نزدیک است وهمانندآنان با افزایش سن ، کاهش طبیعی قوای عضلانی و ظرفیتهای تنفسی را نیز تجربه می کنند. این ضعف فزاینده ماهیچه های تنفسی هنوزهم یکی ازعوامل خطر مهم برای آپنه خواب انسدادی محسوب می شود.

فعالیت طبیعی دستگاه تنفسی به وسیله 4 گروه ازعضلات کنترل می شوند.ماهیچه های گردن که معمولا" به هنگام دم و برای انبساط بخشهای فوقانی قفسه سینه فعال هستند. عضلات بین دنده ای دربین دنده ها قرارداشته و همزمان با عمل دم به بازشدن دنده ها کمک می کنند.ماهیچه های شکمی ،تنفسهای عمیق و انجام سرفه را تسهیل می نمایند.پرده دیافراگم نیزاز ماهیچه های اصلی برای عمل دم محسوب می شودو عضله ای قوی و گنبدی شکل است که حفره های شکمی وسینه ای راازهمدیگرجدامی کند.

مشکلات تنفسی موقعی اتفاق می افتدکه پیامهای ارسالی ازمغز قادرنیستند ازطریق طناب نخاعی به این 4 گروه عضله ی موثردرتنفس انتقال پیدا کنند.آسیب کامل در قسمتهای سینه ای و گردنی معمولا" منجربه افت دائمی فعالیت آن گروه از ماهیچه های تنفسی می شودکه درزیرنواحی آسیب قراردارند. هرچه سطح ضایعه بالاترباشد، کنترل ماهیچه های تنفسی کمترخواهدبود. بنابراین افرادتتراپلژی خیلی بیشتر در معرض خطرآپنه قراردارند.

باوجوداینکه بعضی ازافرادتتراپلژی برای کمک به تنفس ازماهیچه ی گردن خودکمک می گیرند، اما عمدتا" آنها به دیافراگم خود متکی هستند.اما دیافراگم این افراد نیز دارای قدرت کافی وطبیعی نمی باشد.درمجموع ضعف دیافراگم و این واقعیت که ماهیچه های تنفسی به هنگام خواب عمیق غیرفعال می شوند باعث شده که توانائی آنان برای انجام تنفس با افت بیشتری مواجه گردد.

افرادنخاعی که فکرمی کنندممکن است مبتلا به آپنه باشند بایستی ازپزشک خود درخواست کنندتاآنان رابه یک متخصص خواب معرفی نماید.مشکلات تنفسی می توانند ازسایرعوارض پزشکی یااثرات جانبی داروها نیزحاصل شوند.به همین دلیل لازم است برای تشخیص اپنه خواب یک آزمایش پلی سومنوگرافی(آزمایش خواب) بعمل آید.مشکل اصلی افرادنخاعی بخصوص افرادتتراپلژی این است که اکثرآزمایشگاههای خواب بطورکامل مناسب سازی نشده اند.متاسفانه این موضوع یکی ازموانع بزرگ درمان محسوب می شود.اکثرتشخیصهايي هم که درحوزه خارج ازاین آزمایشگاهها انجام می شوند به وسیله بیمه تحت پوشش قرارنمی گیرند.افرادنخاعی و پزشکان آنان لازم است باهمکاری هم به شناسائی سایرگزینه ها بپردازند.

هدف ازدرمان افرادنخاعی همان اهدافی است که برای عامه مردم درنظرگرفته می شود وشامل اصلاح منظم تنفس های شبانه و درمان علائم بیماری است.آپنه انسدادی نزد عامه مردم معمولا" به آسانی درمان می شود. بطوری که اغلب ترکیبی از روشها از جمله کاهش وزن،تغییروضعیت خوابیدن ویا استفاده از ماسکهای CPAP بکارمی گیرند.

امادرمان افرادنخاعی ممکن است به آسانی امکان پذیرنباشد.مثلا"باوجوداینکه کاهش وزن برای افرادنخاعی مقدوراست،اما تغییر وضعیت خوابیدن برای بسیاری ازآنان عملی نمی باشد.اگرچه CPAP ممکن است درمانی موثربرای افرادنخاعی باشد،اما خیلی از افرادنخاعی دارای محدودیت حرکتی بوده وقادرنیستندکه ماسک خودرابه هنگام خواب تنظیم نمایند. بهبودی بعد ازروشهای جراحی نیز نیازمند گذشت زمان است واحتمال بهبود وضعیت تنفس و رفع علائم بیماری صددرصدنیست.درمجموع لازم است که افراد نخاعی با همکاری پزشک خودبهترین گزینه درمانی راپیداکنند

****

مقاله: منبع:Obstructive Sleep Apnea:A “Nightmare”of a problem"" – مترجم: مهندس عباس كاشي (ohealth2007@yahoo.com) - انتشار : مركز ضايعات نخاعي جانبازان - مرداد ماه 1388 - برگرفته از سایت: http://www.spinalcord.uab.edu : نشریه Pushin' On.